Με αφορμή και αιτία προγράμματα κατάρτισης για ηλεκτρολόγους που οργανώθηκαν το Μάιο και τον Ιούνιο 2017 σε συνεργασία με το Σύνδεσμο Εργοληπτών Ηλεκτρολόγων Κύπρου (ΣΕΗΚ), ο γράφων βρέθηκε για μερικές εβδομάδες στη Λευκωσία. Έτσι δόθηκε η ευκαιρία να γίνουν επισκέψεις σε εργοτάξια και σε κτίρια, να γίνουν πολλές ηλεκτρολογικές συζητήσεις, ανταλλαγή γνώσεων, εμπειριών και απόψεων και να ερευνηθούν με ηλεκτρολογικό μάτι ελληνοκυπριακές κτιριακές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Όλα αυτά με τη βοήθεια πάντα των δυναμικών Ελληνοκύπριων ηλεκτρολόγων του ΣΕΗΚ. Ετσι μπήκε η ιδέα για τη δημιουργία αυτού του άρθρου. Κύριος στόχος του είναι μια σύντομη παρουσίαση των προδιαγραφών, των τεχνικών, των κανόνων και των υλικών που χρησιμοποιούνται στις ελληνοκυπριακές κτιριακές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις και μια συνοπτική σύγκρισή τους σε μερικά σημεία με τις ελληνικές κτιριακές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις. Είναι μια ακόμα συνεργασία με τον ΣΕΗΚ, μια προσπάθεια ενημέρωσης τωνηλεκτρολόγων της Ελλάδας και της Κύπρου για τα ηλεκτρολογικά ισχύοντα και συμβαίνοντα και στις δύο χώρες.

 

-Δίκτυο διανομής, σύνδεση με το δίκτυο

Το δημόσιο δίκτυο διανομής ηλεκτρικής ενέργειας Μέσης Τάσης της Κύπρου είναι τριφασικό στα 11KV αντί των 15KV και 20KV της Ελλάδας. Την ευθύνη του δημόσιου δικτύου διανομής (όπως επίσης και της παραγωγής, μεταφοράς και προμήθειας) έχει η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου(ΑΗΚ). Οι υποσταθμοί υποβιβασμού σε χαμηλή τάση (ΧΤ) 230/400V είναι τοποθετημένοι κυρίως σε κολώνες, εκτός μερικών εντός πόλεων όπως και στην Ελλάδα. Για τα περισσότερα κτίρια που τροφοδοτούνται με 230/400V κατευθείαν από το δημόσιο δίκτυο διανομής ΧΤ, το σύστημα των γειώσεων είναι ΤΤ (άμεση γείωση) με ηλεκτρόδιο γείωσης ανά κτίριο. Δεν χρησιμοποιείται για ηλεκτρόδιο γείωσης δημόσιο δίκτυο ύδρευσης όπως παλαιότερα στο δίκτυο ΤΤ της Αθήνας. Η ΑΗΚ διαθέτει επίσης παροχές με σύστημα γειώσεων ΤΝ-C-S αλλά μόνο για μεγάλες απαιτήσεις ισχύος. Κτίρια που διαθέτουν δικό τους μετασχηματιστή υποβιβασμού ή εφεδρική ηλεκτρογεννήτρια μπορούν να έχουν εσωτερικό σύστημα γειώσεων ΤΝ.

Όλοι οι μετρητές ηλεκτρικής ενέργειας για δίκτυα ΧΤ που εγκαθίστανται ή αντικαθίστανται τα τελευταία χρόνια από την ΑΗΚ είναι πλέον ηλεκτρονικοί. Σε κάθε ηλεκτρική παροχή ΧΤ η ΑΗΚ εγκαθιστά εκτός από το μετρητή και διάταξη ή διατάξεις προστασίας από υπερένταση και βραχυκύκλωμα. Αυτές μπορεί να είναι ασφάλειες βραδείας χαρακτηριστικής με βάση τα βρετανικά Πρότυπα ή μικροαυτόματοι με ειδική χαρακτηριστική (τύπου Ε). Όλα αυτά τα υλικά είναι σφραγισμένα το καθένα ξεχωριστά από την ΑΗΚ, όχι όμως σε ενιαίο κέλυφος (κιβώτιο) όπως στην Ελλάδα αλλά ξεχωριστά.Μετά από αυτά ξεκινά η ευθύνη των ηλεκτρολόγων. Στους χώρους που τοποθετούνται αυτά τα υλικά έχουν πρόσβαση και οι χρήστες των εγκαταστάσεων αλλά και οι ηλεκτρολόγοι βέβαια και ονομάζονται δωμάτιο ή ερμάρι μετρητών.

Σε νέα κτίρια, τα ηλεκτρολογικά υλικά σύνδεσης με το δίκτυο ευθύνης της ΑΗΚ (π.χ. διακλα- δώσεις, εκτός από τους μετρητές) είναι σε ξεχωριστό χώρο με άμεση πρόσβαση από το  δρόμο, ο χώρος αυτός είναι κλειδωμένος, ονομάζεται δωμάτιο ΑΗΚ και σε αυτόν έχει πρόσβαση μόνο το προσωπικό της ΑΗΚ. Σε πολυκατοικίες υπάρχει επίσης ξεχωριστός  χώρος για τους μετρητές. Ενδιαφέρον είναι ότι οι μετρητές και τα υλικά προστασίας τους είναι τοποθετημένα σε ξύλινα πάνελ. Η ΑΗΚ δίδει εργοταξιακές παροχές οι οποίες λειτουργούν με ευθύνη και εποπτεία του ηλεκτρολόγου γι’ αυτό επιβάλλεται να υπάρχει στο εργοτάξιο πινακίδα με τα στοιχεία του ηλεκτρολόγου ώστε σε περίπτωση ανάγκης αυτός να εντοπίζεται εύκολα. Το Κεντρικό Προστατευτικό μέσο κάθε ηλεκτρικής εγκατάστασης, αμέσως μετά το μετρητή της ΑΗΚ, προσφέρει προστασία έναντι υπερέντασης, βραχυκυκλώματος και έναντι έμμεσης επαφής.

Το Κεντρικό Προστατευτικό μέσο της εγκατάστασης αποτελείται συνήθως από:

– Μικροαυτόματο (MCB) με ονομαστικό ρεύμα αναλόγως της ζητούμενης ισχύος και της ασφάλειας της ΑΗΚ.

– Διάταξη διαφορικού ρεύματος (RCD) με ΙΔΝ<=300mA Type S (Selective) για προστασία έναντι έμμεσης επαφής και έναντι πυρκαγιών.

Οι δύο πιο πάνω συσκευές είναι μηχανικά μανδαλωμένες και λειτουργούν ως μία συσκευή. Εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί μία συσκευή RCBO η οποία προσφέρει τις ίδιες δυνατότητες. Αυτή η κεντρική προστατευτική συσκευή συνηθίζεται να ονομάζεται ‘‘αυτόματο’’. Σε παλαιότερες εγκαταστάσεις σε αυτή τη θέση χρησιμοποιείτο συσκευή Earth Leakage Circuit Breaker (E.L.C.B) με ΙΔΝ<=500mA. Λόγω των ρευμάτων βραχυκύκλωσης αλλά και των επιπρόσθετων απαιτήσεων της 16ης Έκδοσης του BS 7671 για καλύτερη προστασία τόσο του εξοπλισμού όσο και των καταναλωτών αυτή η πρακτική δεν χρησιμοποιείται πλέον σε νέες εγκαταστάσεις.

Σε μεγαλύτερες βιομηχανικές ή εμπορικές εγκαταστάσεις μπορεί να χρησιμο- ποιηθεί RCD και με μεγαλύτερο IΔΝ ρυθμιζόμενο αλλά απαραίτητα με χρονο- καθυστέρηση (S) αλλά η τιμή της αντίστασης της γείωσης της εγκατάστασης πρέπει να είναι τέτοια ώστε να διασφαλίζεται η μέγιστη τάση επαφής στα 50V.

Οι κύριοι λόγοι για τη συγκεκριμένη προστασία είναι:

– Σε περίπτωση σφάλματος L-PE μετά την RCD να μειώνει το ρεύμα σφάλματος. Έτσι οι διατομές των αγωγών προστασίας (ΡΕ) μπορούν να έχουν μικρότερη διατομή από τους αγωγούς φάσεων.

– Η προστασία από ηλεκτροπληξία από έμμεση επαφή με διατήρηση της τάσης επαφής στα μεταλλικά μέρη της εγκατάστασης που συνδέονται στον αγωγό ΡΕ σε ακίνδυνα όρια (μικρότερη από 50V). Ο συνδυασμός της RCD αυτής και της αντίστασης του ηλεκτροδίου γείωσης της εγκατάστασης πρέπει να εξασφαλίζουν ότι η τάση επαφής στα μεταλλικά μέρη της εγκατάστασης δεν θα ξεπερνά τα 50V σε περίπτωση σφάλματος L-PE.

Για παράδειγμα: Με αντίσταση ηλεκτροδίου γείωσης 30Ω και ρεύμα σφάλματος 300mA, σε περίπτωση σφάλματος L-PE η τάση επαφής δεν θα ξεπερνά τα 9V στα μεταλλικά μέρη της εγκατάστασης που είναι συνδεδεμένα στον PE και η διακοπή παροχής γίνεται άμεσα. Με βάση τη χρήση RCD με ΙΔΝ<=300mA η μέγιστη επιτρεπτή αντίσταση ηλεκτροδίου είναι <167Ω (Re≤50V/0,3A) ενώ με ΙΔΝ<=500mA η αντίσταση ηλεκτροδίου θα πρέπει να είναι <100Ω (Re≤50V/0,5A) ώστε να διασφαλίζεται η τάση επαφής κάτω από τα 50V. Βέβαια υπάρχουν και απαιτήσεις για κάλυψη ορισμένων κυκλωμάτων της εγκατάστασης με RCDμε ΙΔΝ<=30mA για προστασία τους από άμεση και έμμεση επαφή αλλά το θέμα αυτό θα αναπτυχθεί σε άλλη ενότητα στη συνέχεια.

Με βάση την Περί Ηλεκτρισμού Νομοθεσία, πριν τη σύνδεση οποιασδήποτε ηλεκτρικής εγκατάστασης στο δίκτυο διανομής, ο ηλεκτρολόγος εγκαταστάτης οφείλει να καλέσει τον Ιδιοκτήτη Συστήματος Δικτύου Διανομής (ΑΗΚ) για έλεγχο – επιθεώρηση της εγκατάστασης. Δεν γίνεται σύνδεση εγκατάστασης με το δίκτυο διανομής αν δεν γίνει πρώτα επιθεώρηση της εγκατάστασης από τους επιθεωρητές της ΑΗΚ. Σε περιπτώσεις όπου η ηλεκτρική εγκατάσταση θα λειτουργήσει αυτόνομα και δεν θα συνδεθεί με το δημόσιο δίκτυο διανομής, τότε η επιθεώρηση της εγκατάστασης γίνεται από την Ηλεκτρομηχανολογική Υπηρεσία (ΗΜΥ).

Η επιθεώρηση γίνεται πάντα παρουσία του ηλεκτρολόγου που έχει αναλάβει την ευθύνη της εγκατάστασης και η ηλεκτροδότηση γίνεται εφόσον διαπιστωθεί ότι αυτή είναι ασφαλής. Για το θέμα αυτό ακολουθεί αναλυτική περιγραφή σε ξεχωριστή ενότητα.

Για να γίνει σύνδεση με το δίκτυο διανομής συντάσσεται από το μελετητή και από τον αδειούχο ηλεκτρολόγο από κοινού Υπεύθυνη Δήλωση προς την ΑΗΚ. Η τεκμηρίωση και τα σχέδια που συντάσσονται και κατατίθενται στην ΑΗΚ έχουν αρκετά κοινά σημεία με αυτά της ελληνικής Υπεύθυνης Δήλωσης Εγκαταστάτη.

Είναι περιεκτικά και αναλυτικά αλλά εδώ υπάρχει η διαφορά:

Όλα όσα έχουν δηλωθεί και περιγραφεί ελέγχονται από τους επιθεωρητές της ΑΗΚ επί τόπου όταν γίνεται ο έλεγχος για τη σύνδεση με το δίκτυο όπως θα περιγραφεί σε επόμενη παράγραφο.

Παραδείγματα:

Το ενδιαφέρον είναι ότι αφού κατατεθεί από τον αδειούχο ηλεκτρολόγο η Υπεύθυνη Δήλωση ηλεκτρικής εγκατάστασης προς την ΑΗΚ δεν μπορεί άλλος ηλεκτρολόγος να προχωρήσει για τον έλεγχο και ηλεκτροδότηση της.